Χριστιανοί της παράδοσης και Άθεοι του καναπέ
Θέλω να αναφερθώ σε δύο κατηγορίες συμπολιτών μας οι οποίες, παρόλο που αυτοπροσδιορίζονται εντελώς διαφορετικά, τελικά καταλήγουν στην ίδια αντιμετώπιση απέναντι στην θρησκεία και τη σχέση της με την κοινωνία.
Οι πρώτοι είναι αυτοί που αποκαλώ εγώ “Χριστιανοί της παράδοσης”. Είναι άνθρωποι που – όπως οι περισσότεροι σ’ αυτή τη χώρα – ανατράφηκαν ως ΧΟ, αλλά όχι ιδιαίτερα φανατικά, και εξακολουθούν να πιστεύουν γιατί έτσι μεγάλωσαν. Θεωρούν τους εαυτούς τους χριστιανούς αλλά χωρίς να έχουν ασχοληθεί ιδιαίτερα με τις διδαχές της συγκεκριμένης θρησκείας. Έχουν διαμορφώσει δηλαδή μια προσωπική ιδεά για τη θρησκεία και για το τι σημαίνει να είσαι ΧΟ, βασισμένη όχι στην Αγία Γραφή – την οποία δεν έχουν διαβάσει καν – αλλά αφενός στις παραδόσεις που έχουν μάθει να ακολουθούν και αφετέρου στο πνεύμα της εποχής. Έτσι θα δούμε τους συγκεκριμένους ανθρώπους να δέχονται κάποια κομμάτια του ΧΟ δόγματος “επειδή έτσι μάθαμε” και να απορρίπτουν άλλα “επειδή είναι αναχρονιστικά”.
Ας δούμε και μερικά παραδείγματα, που νομίζω ότι είναι αντιπροσωπευτικά για την πλειονότητα των “χριστιανών της παράδοσης”. Θεωρούν απαράδεκτο το να μην παντρευτεί κάποιος με θρησκευτικό γάμο ή να μην βαφτίσει το παιδί του αλλά παράλληλα θεωρούν τις προγαμιαίες σχέσεις κάτι απόλυτα φυσιολογικό. Νηστέυουν την Μεγάλη Εβδομάδα αλλά ούτε λόγος για αυστηρή νηστεία την σαρακοστή ή κάθε Τετάρτη – Παρασκευή. Πηγαίνουν στην εκκλησία το Πάσχα, αλλά για 10 λεπτά, μην κρυώσει και η μαγειρίτσα. Σταυροκοπιούνται περνώντας έξω από εκκλησίες, αλλά κατεβάζουν χριστοπαναγίες όταν τσατίζονται. Ο κατάλογος είναι ατελείωτος και μπορώ να συνεχίσω για ώρες, αλλά νομίζω ότι καταλάβατε τι θέλω να πω.
Το πραγματικό όμως θέμα είναι ότι, λειτουργώντας με τον τρόπο αυτό, δεν μπορούν να αποκαλούνται πραγματικοί ΧΟ. Προσωπικά θα τους χαρακτήριζα θεϊστές μεν, αφού πιστεύουν σε κάποιο ανώτερο ον, αλλά σίγουρα όχι ΧΟ. Και είμαι σίγουρος ότι οι φανατικοί ΧΟ θα τους κατηγορούσαν ως αιρετικούς ή ακόμα και άπιστους. Όταν αποφασίζεις να ακολουθήσεις μια συγκεκριμένη θρησκεία που υπάρχει εδώ και 2000 χρόνια και να φοράς την ταμπέλα της, δυστυχώς δεν μπορείς να κρατήσεις μόνο αυτά που σε συμφέρουν ή που σου αρέσουν. Από την άλλη, όταν ακολουθείς ένα δικό σου, προσωπικό, μπασταρδεμένο δόγμα, δεν μπορείς να το ονομάσεις με ένα όνομα που ήδη είναι σαφώς ορισμένο και περιγράφει κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτό που πιστεύεις. Δεν έχω πρόβλημα να πιστεύουν οι άνθρωποι όπου θέλουν, αλλά πραγματικά το μόνο αποτέλεσμα αυτής της συμπεριφοράς είναι να βρίσκει πάτημα η εκκλησία και να λέει ότι εκπροσωπεί το 97% του ελληνικού λαού.
Η δεύτερη κατηγορία στην οποία θα αναφερθώ είναι αυτοί που εγώ λέω “Άθεοι του καναπέ”. Είναι άνθρωποι που αυτοχαρακτηρίζονται ως άθεοι, δηλαδή δεν πιστεύουν σε κάποια ανώτερη οντότητα ή δύναμη, και παράλληλα αδιαφορούν για την ολοκληρωτική εισχώρηση της θρησκείας (της ορθοδοξίας εν προκειμένω) στα θέματα της πολιτείας. Η δικαιολογία φυσικά είναι και σε αυτή την περίπτωση ότι “έτσι τα βρήκαμε, έτσι κάναμε πάντα” και ότι “αφού εγώ δεν πιστεύω, οι άλλοι ας κάνουν ό,τι θέλουν”. Χαρακτηριστικά, δεν τους πειράζει η κατήχηση – διαδασκαλία των θρησκευτικών στα σχολεία, τα θρησκευτικά σύμβολα στις δημόσιες υπηρεσίες, η μισθοδοσία των κληρικών από το κράτος (και άρα από τους ίδιους μέσω των φόρων που πληρώνουν). Γενικότερα δηλαδή τα έχουν βρει με τον εαυτό τους σε θέματα πίστης και αδιαφορούν παντελώς για την εκκοσμίκευση του σχεδόν θεοκρατικού κράτους στο οποίο ζούμε.
Η αδιαφορία αυτή κατά τη γνώμη μου είναι τραγική, για να μην πω εγκληματική. Συμπεριφερόμενοι έτσι, οι άνθρωποι αυτοί αποτελούν μέρος του προβλήματος ενώ με βάση το γεγονός ότι αποτίναξαν τον θρησκευτικό ζυγό από πάνω τους θα έπρεπε να αποτελούν μέρος της λύσης. Έχουν καταφέρει να σκεφτούν αρκετά λογικά ώστε να καταλήξουν στην αθεΐα, αλλά θεωρούν φυσιολογικότατο να βλέπουν την θρησκεία παρούσα σε κάθε έκφανση του δημόσιου βίου γιατί “είναι παράδοση”. Ειλικρινά δεν χωράει στο μυαλό μου πώς κάποιος π.χ. δέχεται να πληρώνει από την τσέπη του για να γίνονται θρησκευτικές τελετές ενώ δεν πιστεύει σε θεό ή πώς δέχεται να προσηλυτίζεται το ανήλικο παιδί του σε ένα δόγμα το οποίο ο ίδιος απορρίπτει.
Συνοψίζοντας, οι “χριστιανοί της παράδοσης” και οι “άθεοι του καναπέ” μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ως προς την πίστη τους, αλλά αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος μιας και με την αδιαφορία τους επιτρέπουν τον σφιχτό εναγκαλισμό εκκλησίας και κράτους. Γι’ αυτό σας προτρέπω, είτε ανήκετε στην πρώτη κατηγορία είτε στην δεύτερη κατηγορία, συνειδητοποιήστε ότι πραγματικά υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα και βοηθήστε – ο καθένας με τον τρόπο του – να μείνουν οι θρησκείες και οι λειτουργοί τους μακριά από το κράτος και την πολιτεία.
Περί θεού
Το παρακάτω είναι ένα άρθρο που απέστειλε ο Σπύρος Κιτσινέλης στη συντακτική ομάδα του blog.atheia.gr.
Ίσως το πιο σημαντικό θέμα που έχει ποτέ απασχολήσει το συλλογικό μυαλό της ανθρωπότητας είναι το θέμα της ύπαρξης ενός θεού. Ασφαλώς δεν πιστεύω ότι είμαι σε θέση να απαντήσω μια τέτοια ερώτηση (κάτι που θα κάνει ορισμένους ανθρώπους να με αποκαλέσουν αγνωστικιστή) αλλά αν ΕΠΡΕΠΕ να πάρω θέση και να διαλέξω μόνο μεταξύ των επιλογών της ύπαρξης και της μη ύπαρξης, τότε θα έπαιρνα το μέρος των μη πιστών ή αθεϊστών αν θέλετε για κανένα άλλο λόγο εκτός από το ότι η έννοια ενός παντοδύναμου θεού που μας δημιούργησε με ένα ευφυή σχεδιασμό και μας κοιτά από ψηλά είναι εναντία στη λογική και ένστικτο μου. Πάντως σίγουρα δεν ανήκω σε καμία οργανωμένη ανθρώπινη θρησκεία ή ανθρώπινο σχέδιο λατρείας του υπερφυσικού.
Μα αν όμως είμαι ανίκανος να δώσω ή να ξέρω μια απάντηση στο σημαντικότατο αυτό ερώτημα τότε το στοίχημα του Πασκάλ θα πρέπει να με σπρώξει προς την πλευρά των πιστών. Ο Πασκάλ ήταν πρόθυμος να αναγνωρίσει την πιθανότητα ότι ο θεός ίσως να μην υπάρχει, αλλά υποστήριξε ότι ένα λογικό άτομο πρέπει να πιστεύει στο θεό. Το επιχείρημα του ήταν η πιθανολογία της προσδοκίας, η οποία είναι η μακροπρόθεσμη μέση αξία ενός στοιχήματος. Αν βάλετε στοίχημα ότι ο Θεός υπάρχει και το κερδίσετε τότε θα έχετε αιώνια μετά θάνατον ζωή. Έτσι ακόμα και αν η πιθανότητα ότι ο θεός υπάρχει είναι μικρή, το μέσο κέρδος αυτού του στοιχήματος επισκιάζει το κέρδος που θα είχατε αν ο θεός δεν υπήρχε και είχατε στοιχηματίσει σε αυτό. Γιατί τότε ως λογικό άτομο αν έπρεπε να παίξω αυτό το στοίχημα θα υποστήριζα την πλευρά των άπιστων; Ο λόγος είναι ότι, κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχει πραγματικό επιχείρημα, δεν υπάρχουν πραγματικά δύο πλευρές και επομένως δεν τίθεται θέμα συνηθισμένου στοιχήματος.
Επιτρέψτε μου να γίνω σαφέστερος εξηγώντας γιατί τέτοια θέματα είναι προβληματικά και τελικά οδηγούν στη υιοθέτηση της πλευράς της ανυπαρξίας ενός θεού.
Για να υπάρχει κάτι (έστω και στη σκέψη των ανθρώπων) θα πρέπει να είμαστε σε θέση να το προσδιορίσουμε. Πώς ορίζουμε τον θεό; Δεν υπάρχει ομόφωνα αποδεκτός ορισμός του θεού ακόμη και μεταξύ ατόμων του ιδίου οργανωμένου συστήματος πεποιθήσεων. Έτσι υπάρχει δυσκολία ακόμα και στο να ξεκινήσει μια τέτοια συζήτηση. Επίσης πολλές θρησκείες και φιλοσοφίες συχνά αντικρούουν η μια την άλλη. Ως εκ τούτου, πολλές, αν όχι όλες, πρέπει να μην ισχύουν. Για να μην αναφέρουμε το γεγονός ότι η ιστορία έχει εξαλείψει τις περισσότερες θρησκείες ή έννοιες του θεού και θα μπορούσε να είναι απλώς θέμα χρόνου μέχρι να εγκαταλειφτούν και οι τωρινές ιδέες. Αλλά το σημαντικό σημείο εδώ είναι κάτι άλλο. Αν κάποιος μπορούσε να καθορίσει κάτι ως θεό τότε πέφτει αμέσως σε μια αντίφαση αφού ένας παντοδύναμος και παντογνώστης θεός δεν μπορεί να προσδιορισθεί. Μια τέτοια έννοια ενός θεού δεν μπορεί να συζητηθεί ή να καθοριστεί. Αυτό μας οδηγεί στις δυνατότητες ότι θεός δεν υπάρχει Ή ότι κανείς δεν θα μπορούσε να εφεύρει ένα αληθινό θεό. Οποιαδήποτε άλλη περίπτωση σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα είναι απλώς ένα υπερτιμημένο και υπερεκτιμημένο κατασκεύασμα.
Όσον αφορά την αλήθεια μιας τέτοιας θέσης ότι θεός υπάρχει, τότε πρέπει να ορίσουμε την αλήθεια ή γνώση. Είναι η γνώση και η αλήθεια η επιστημονική γνώση και αλήθεια ή απλώς θέμα πίστης (και τα δύο είναι σε κάποιο βαθμό υποκειμενικά); Αν η αλήθεια και η γνώση παίρνει την επιστημονική οδό της εμπειρίας και λογικής (αναγόμενη γνώση από αξιώματα) τότε θα αντιμετωπίσουμε τα εξής παράδοξα. Η ληφθείσα γνώση και αλήθεια προέρχονται από το φυσικό μας κόσμο τον οποίο μετρούμε και παρατηρούμε οπότε η υπερφυσική ουσία του θεού παύει να υφίσταται. Αν κάποιος ισχυρίζεται ότι το υπερφυσικό υφίσταται και μπορούμε να το φτάσουμε μόνο μέσα από το μυαλό τότε πάλι κάνουμε αναγωγή γνώσης και άρα χρήση της λογικής. Αλλά η λογική για την παραγωγή αξιόπιστης γνώσης πρέπει να ξεκινά από στέρεα αξιώματα ή προϋποθέσεις οι οποίες εδώ δεν υπάρχουν. Το να χρησιμοποιήσουμε κάτι ως αξίωμα για να αποδείξουμε μέσω της λογικής ότι ο θεός δημιούργησε κάτι ή ότι ο θεός είναι κάτι είναι μια αυτοαναφερόμενη πρόταση (ταυτολογία) και συνεπώς, ένα παράδοξο. Για να αποφευχθεί αυτό το παράδοξο μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι ο θεός είναι διττός (φυσικός και υπερφυσικός), καθώς μόνο ένας θεός θα μπορούσε να είναι τα πάντα. Σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει τρόπος να εξετάσουμε ή να γνωρίζουμε το υπερφυσικό ενώ το φυσικό ούτε έχει αποδειχτεί ούτε ταιριάζει με την εικόνα ενός θεού, οπότε και πάλι οι πιθανότητες είναι εναντίον.
Από την άλλη πλευρά αν κάποιος απορρίπτει τον ορισμό της αλήθειας και της γνώσης, μέσω της λογικής ή / και της επιστημολογικής οδού τότε θα έχει προχωρήσει σε ένα βαθύτερο επίπεδο υποκειμενικότητας οπότε πάλι δεν τίθεται θέμα συζήτησης και επιχειρηματολογίας. Η έννοια της πίστης, σε αντίθεση με τη γνώση και την αλήθεια που περιγράφονται παραπάνω δεν είναι (ξανά) παρά μία προσωπική ιδέα περί αλήθειας και έχει δύο πιθανές προελεύσεις. Μια από αυτές είναι συνδεδεμένη με τη φυσική πραγματικότητα (τότε επιστρέφουμε στο φυσικό και επομένως επιστημολογικό) οπότε συγκρούεται με τη λογική ή συνδέεται μόνο με το υπερφυσικό κατασκεύασμα άρα για άλλη μια φορά δεν υπάρχουν επιχειρήματα.
Και ως ένα ορθολογικό άτομο (που θεωρώ τον εαυτό μου), θα στοιχημάτιζα μόνο υπέρ της πλευράς που βλέπω. Για να αντιστρέψω το στοίχημα του Πασκάλ θα ήθελα να δηλώσω ότι κάθε λογικό άτομο πρέπει να βάζει στοίχημα υπέρ εκείνης της πλευράς που εμφανίζεται στο γήπεδο, ανεξάρτητα από το πόσο καλά περιγράφεται ή φανταζόμαστε την άλλη πλευρά που ποτέ όμως δεν εμφανίστηκε.
Μετά από μια πολύ σύντομη έρευνα για να βρω και άλλα παραδείγματα επιχειρημάτων κατά της ύπαρξης του Θεού ή, τουλάχιστον κατά την ύπαρξη τέτοιων θεμάτων ανακάλυψα μερικά που είναι γνωστά και διαδεδομένα μεταξύ των ανθρώπων.
1) Ένας παντογνώστης και παντοδύναμος θεός και δεν θα είχε κανένα λόγο να ενεργήσει με οποιοδήποτε τρόπο, ειδικά με τη δημιουργία του σύμπαντος, διότι δεν θα έχει ανάγκες, θέλω ή επιθυμίες δεδομένου ότι αυτές οι έννοιες είναι πολύ υποκειμενικά ανθρώπινες. Καθώς το σύμπαν υπάρχει, υπάρχει μια αντίφαση, και ως εκ τούτου, ένας παντοδύναμος Θεός δεν μπορεί να υπάρχει.
2) Αν ο Θεός ξέρει ήδη το μέλλον (αλλιώς δε θα ήταν παντογνώστης), τότε η ανθρωπότητα είναι γραπτό να συμφωνεί με τη γνώση αυτή και δεν είναι πραγματικά ελεύθερη ώστε να αποκλίνει από αυτήν. Ως εκ τούτου η ελεύθερη βούληση έρχεται σε αντίθεση με ένα παντογνώστη θεό. Ένα άλλο επιχείρημα αμφισβητεί την ύπαρξη ενός παντογνώστη θεού με ελεύθερη βούληση χρησιμοποιώντας το παράδοξο που μας λέει ότι η βούληση του ίδιου του Θεού είναι υποχρεωμένη να ακολουθήσει το οτιδήποτε ο θεός γνωρίζει ήδη για οτιδήποτε θα κάνει στο αιώνιο μέλλον.
3) Το πιο γνωστό και διαδεδομένο μεταξύ των ανθρώπων επιχείρημα κατά της ύπαρξης ενός παντοδύναμου θεού είναι το περίφημο παράδοξο του βράχου το οποίο λέει το εξής: Μπορεί ο θεός να δημιουργήσει ένα βράχο τόσο βαρύ που ο ίδιος δεν θα μπορεί να σηκώσει; Εάν δεν μπορεί τότε δεν είναι παντοδύναμος όπως θα πρέπει και αν μπορεί, τότε και πάλι δεν είναι παντοδύναμος αφού δεν θα είναι σε θέση να τον σηκώσει.
Οι θέσεις των θεϊστών δεν παρουσιάζουν μόνο όλα τα προαναφερθέντα παράδοξα αλλά (και αυτό είναι το κεντρικό μου σημείο) δεν μπορούν καν να θεωρηθούν θέσεις. Όσο και αν θεωρώ διασκεδαστικά τα παράδοξα που απέδωσε η σύντομη έρευνα μου, νομίζω ότι δεν τα έχουμε καθόλου ανάγκη πραγματικά.
Η θέση μου είναι ότι αυτή η μεγάλη συζήτηση δεν έχει καμία βάση και το βάρος ακόμα και της δημιουργίας συζήτησης με νόημα βρίσκεται στους ώμους των θεϊστών και πιστών. Πολύ αμφιβάλλω ότι θα μπορέσουν ποτέ να έχουν πραγματικά στέρεες θέσεις αλλά αν κάτι τέτοιο γίνει τότε τουλάχιστον στα μάτια και το μυαλό των αθεϊστών, πάλι δεν θα χρειάζονται επιχειρήματα και συζητήσεις, αφού η απάντηση θα είναι ήδη εκεί, εμφανής και όχι με αντιθέσεις και παράδοξα.
Ίδρυση Ένωσης Άθεων
Τον Μάιο του 2010 ορισμένοι από τους συντελεστές του blog και του forum «Αθεΐα», προχώρησαν στην ίδρυση της Ένωσης Άθεων, μιας ένωσης προσώπων που έχει σκοπό την προώθηση της εκκοσμίκευσης της πολιτείας, της θρησκευτικής ελευθερίας, του ανθρωπισμού, του σκεπτικισμού, του ορθολογισμού, της κριτικής σκέψης και της αθεϊστικής οπτικής. Η ύπαρξη ενός φορέα με νομική υπόσταση μας επιτρέπει να επιδιώξουμε καλύτερα τους σκοπούς μας και να διεκδικήσουμε τα δικαιώματά μας ως πολίτες.
Σήμερα 5-8-2010 τέθηκε σε λειτουργία η ιστοσελίδα της Ένωσης Άθεων στη διεύθυνση http://www.atheia.gr
Εκεί θα βρείτε αναρτημένο το καταστατικό και φόρμες εγγραφής για όποιον επιθυμεί να γίνει μέλος, καθώς και τα στοιχεία επικοινωνίας της Ένωσης. Η σελίδα θα εμπλουτίζεται σταδιακά με πληροφορίες για τις δράσεις της Ένωσης και άλλο σχετικό υλικό.
Συνηθισμένες παρανοήσεις για την αθεΐα
Μου έχει τύχει αρκετές φορές – και στο διαδίκτυο και στον έξω κόσμο – να γνωρίσω κάποιον ο οποίος μόλις μάθει ότι είμαι άθεος σπεύδει να μου κολλήσει αυτόματα μια ταμπέλα, ανάλογα με το τι πιστεύει ο ίδιος για τους άθεους. Θέλω με αυτό το άρθρο να ξεκαθαρίσω ότι επειδή κάποιοι άνθρωποι έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό – την αθεΐα – δεν σημαίνει ότι μοιράζονται και άλλα γνωρίσματα ή ιδεολογίες. Οι άθεοι μπορούν κάλλιστα να διαφέρουν (ακόμα και να διαφωνούν) μεταξύ τους ως προς πολλά ζητήματα: κοινωνικά, πολιτικά, τον τρόπο με τον οποίο κατέληξαν στην αθεΐα κ.ά.
Ας ξεκινήσουμε με την συχνότερη παρανόηση που συμβαίνει στην Ελλάδα: «Άθεος; Άρα είσαι κομμουνιστής!» Λυπάμαι που θα σας απογοητεύσω, αλλά δεν είναι όλοι οι άθεοι κομμουνιστές. Ο κομμουνισμός είναι μια πολιτικοοικονομική θεωρία που στην βάση της δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την αθεΐα. Κάποια κομμουνιστικά καθεστώτα εναντιώθηκαν ιδιαιτέρως στη θρησκεία και στον κλήρο και επέβαλαν στους πολίτες τους ένα είδος «κρατικής αθεΐας», αλλά αυτό σίγουρα δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί ένας άθεος κομμουνιστής (ή να τραβήξει ακόμα παραπέρα όπως κάνουν διάφοροι χριστιανοί απολογητές και να θεωρηθεί ότι ο άθεος υποστηρίζει και συμμερίζεται οτιδήποτε έχουν κάνει τα συγκεκριμένα καθεστώτα).
«Καλά, όχι κομμουνιστής, αλλά τουλάχιστον αριστερός είσαι, ε; » Κι εδώ λάθος. Η αθεΐα δεν συνδέεται με καμία πολιτική ή κοινωνική κίνηση. Υπάρχουν άθεοι αριστεροί και δεξιοί (και ακροαριστεροί και ακροδεξιοί), άθεοι ρατσιστές, άθεοι φιλελεύθεροι, άθεοι ουμανιστές, άθεοι περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένοι, και άθεοι εντελώς ουδέτεροι… Το πώς κατέληξε ένας άνθρωπος στην αθεΐα ένα καθαρά προσωπικό ζήτημα, όπως και το ποιο κόμμα θα ψηφίσει, το ποια ποδοσφαιρική ομάδα θα υποστηρίξει και το τι μουσική ακούει. Δεν είναι απαραίτητο οι αποφάσεις αυτές να συνδέονται μεταξύ τους.
«Άθεος; Μήπως είσαι φανατικός με τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό και τη φιλοσοφία;» Άλλη μια συνηθισμένη παρανόηση που γίνεται εις βάρος των άθεων. Έχει την βάση της κατά κύριο λόγο στο γεγονός ότι αρκετοί άθεοι μελετούν και ασπάζονται τις διδαχές των Επικούρειων φιλοσόφων. Όπως όμως συμβαίνει και με τις πολιτικές πεποιθήσεις, υπάρχουν άθεοι με προτίμηση σε διαφορετικές φιλοσοφικές σχολές και φυσικά άθεοι που δεν ασχολούνται καθόλου με την φιλοσοφία…
«Άθεος; Εννοείς σατανιστής/παγανιστής/δωδεκαθεϊστής/εβραίος;» Όχι, εννοώ αυτό ακριβώς που λέω: Άθεος! Υπάρχει μια μερίδα κόσμου (κυρίως κολλημένοι πιστοί) οι οποίοι δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν πως είναι δυνατόν κάποιος να μην πιστεύει πουθενά. Όταν λέω ότι είμαι άθεος, δεν σημαίνει αποκλειστικά και μόνο ότι δεν πιστεύω στον χριστιανικό θεό αλλά ότι δεν πιστεύω σε κανένα θεό· ούτε στον Δία, ούτε στον Αλλάχ, ούτε στην Μητέρα Φύση. Σε κανένα θεό ή ανώτερη δύναμη, τελεία και παύλα!
Και τελειώνουμε με μια κατηγορία που προσάπτουν οι πιστοί στους άθεους: «Αφού δεν πιστεύεις σε Θεό, τι σε εμποδίζει να σκοτώνεις/κλέβεις/βιάζεις (και γενικά να είσαι ανήθικος);» Συγγνώμη; Μόνο εγώ το θεωρώ εντελώς παράλογο; Η ηθική δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τη θρησκεία, απλά οι θρησκείες την έχουν οικειοποιηθεί. Ηθικοί κανόνες υπήρχαν ανέκαθεν, πηγάζουν από ανθρώπινα ένστικτα και αισθήματα (π.χ. αλληλεγγύη, οίκτος) καθώς και από τις συμβάσεις που συνάπτονται όταν δημιουργείται μια κοινωνία (συμβίωση πολλών ατόμων μαζί) είτε αυτές είναι επίσημα κατοχυρωμένες (π.χ. νόμοι) είτε όχι (π.χ. έθιμα). Αν κάποιος πιστεύει αληθινά την παραπάνω πρόταση, τότε αυτός έχει το πραγματικό πρόβλημα, αφού δεν είναι «εγγενώς» ηθικός αλλά μόνο και μόνο επειδή φοβάται την θεϊκή τιμωρία (οπότε είναι και υποκριτής απέναντι στο θεό του).
Γι’ αυτό σας παρακαλώ, όταν κάποιος έρθει και σας πει ότι είναι άθεος, μην βιαστείτε να τον τσουβαλιάσετε σε κάποια κατηγορία, μην βιαστείτε να βγάλετε συμπεράσματα για άλλες απόψεις του ατόμου αυτού πέρα από τις θρησκευτικές. Μπορεί να έχετε περισσότερα κοινά μαζί του απ’ όσο φαντάζεστε…
Η Επιστήμη ΔΕΝ είναι Θρησκεία
Έχω την εντύπωση ότι το μεγαλύτερο ποσοστό άθεων κατέληξαν στην αθεΐα με την ίδια συλλογιστική διαδικασία: Αφενός συνειδητοποίησαν ότι οι ιερές γραφές των θρησκειών βρίθουν παραλογισμών και αφετέρου διαπίστωσαν ότι η επιστήμη εξηγεί τον κόσμο με επαρκώς λογικό τρόπο χωρίς την ανάγκη για ύπαρξη θεού. Γι’ αυτό βλέπω τους περισσότερους άθεους να δηλώνουν ταυτόχρονα και ορθολογιστές, τηρώντας μια σκεπτικιστική στάση προς οτιδήποτε άλλο (εκτός των θρησκειών) «εξηγείται» με τη χρήση μη επιστημονικών δεδομένων και τεχνικών (π.χ. ομοιοπαθητική, αστρολογία, τηλεκίνηση, φαντάσματα, κλπ).
Παράλληλα, διαπιστώνω μια επίθεση προς την επιστήμη και την επιστημονική διαδικασία όχι μόνο από θεϊστές (που θα περίμενε κανείς) αλλά και από άθεους. Οι ορθολογιστές κατηγορούνται για «επιστημοκρατία», στενομυαλιά και τυφλή πίστη ενώ και η ίδια η επιστήμη απαξιώνεται ως δογματική, ελιτιστική και κατευθυνόμενη από συμφέροντα. Ας δούμε όμως τι πραγματικά ισχύει και πόσο μακριά είναι η επιστήμη από τη θρησκεία…
- Η επιστήμη ΔΕΝ βασίζεται σε τυφλή πίστη. Βασίζεται σε τεράστιο όγκο δεδομένων που έχουν αποκτηθεί από πειραματικές διαδικασίες, οι οποίες επαναλαμβάνονται συνεχώς και από διαφορετικές ομάδες ανθρώπων. Για τον λόγο αυτό όταν ένας επιστήμονας λέει «Η Χ θεωρία ισχύει» δεν εννοεί ότι «Η Χ θεωρία ισχύει 100%, θα ισχύει στον αιώνα τον άπαντα και όποιος υποστηρίξει κάτι αντίθετο δεν είναι σωστός επιστήμονας», αλλά ότι «Η Χ θεωρία είναι ο καλύτερος μέχρι στιγμής τρόπος να ερμηνευτούν τα δεδομένα μας και δεν έχει διαψευστεί ως τώρα από το αποτέλεσμα κάποιου πειράματος.»
- Η επιστήμη ΔΕΝ είναι δογματική. Αν τυχόν υπάρξει ένα πείραμα τα αποτελέσματα του οποίου δεν συμφωνούν με μια συγκεκριμένη θεωρία, τόσο το χειρότερο για την θεωρία. Θα βρεθεί μια νέα η οποία θα εξηγεί με λογικό τρόπο και το αποτέλεσμα του εν λόγω πειράματος. Αυτό έχει γίνει άπειρες φορές στην ιστορία της επιστήμης και μάλιστα σχεδόν σε όλα τα επιστημονικά πεδία (βλέπε τα προβλήματα της θεωρίας του Νεύτωνα σε υποατομικό επίπεδο, αλλά και τη θεωρία του Έβανς ότι η Γραμμική Β’ αντιστοιχούσε σε κάποια χαμένη μινωική γλώσσα).
- Η επιστήμη ΔΕΝ είναι ελιτιστική. Δεν απευθύνεται σε λίγους, αλλά σε όλους. Ο καθένας μπορεί να αποκτήσει τις κατάλληλες γνώσεις, να κάνει έρευνα και να εκθέσει τα αποτελέσματά του στην επιστημονική κοινότητα και στο κοινό. Αν η μέθοδος που ακολούθησε είναι σωστή και τα αποτελέσματα επαληθευτούν από ανεξάρτητα πειράματα, τότε η ανακάλυψή του θα τύχει καθολικής αναγνώρισης.
- Η επιστήμη ΔΕΝ εμπεριέχει καμία απολύτως ηθική. Τα πορίσματα και οι ανακαλύψεις της επιστήμης απλώς υπάρχουν. Δεν είναι από μόνα τους «καλά» ή «κακά». Τα αποτελέσματα που προκύπτουν μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όλους και για οποιονδήποτε σκοπό. Οι τεχνολογίες που εξελίχθηκαν π.χ. από τη διάσπαση του ατόμου έχουν χρησιμοποιηθεί στην ιατρική με ευεργετικά αποτελέσματα, αλλά και στην δημιουργία υπερόπλων ικανών να καταστρέψουν τον πλανήτη μας
- Η επιστήμη ΔΕΝ εξαρτάται από τα κίνητρα του επιστήμονα. Δεν έχει σημασία αν κάποιος ξεκίνησε την έρευνά του για να γίνει πλούσιος, για να βρει γκόμενα ή για να μπει στο μάτι του αντίπαλου επιστήμονα. Όπως επίσης δεν έχει σημασία αν αυτό που ξεκίνησε να αποδείξει είναι εντελώς διαφορετικό από αυτό στο οποίο τελικά κατέληξε. Αρκεί η διαδικασία να είναι επαρκώς τεκμηριωμένη και τα αποτελέσματά της επαληθεύσιμα μέσω πειραμάτων, ώστε η έρευνα να θεωρηθεί επιτυχημένη.
Για όλους αυτούς τους λόγους, θεωρώ ότι η επιστημονική διαδικασία (παρατήρηση – πείραμα – συμπεράσματα – επαλήθευση – αποδοχή) είναι ο πλέον αντικειμενικός και αμερόληπτος τρόπος για την εξήγηση όλων των φαινομένων που συμβαίνουν γύρω μας, από τις απαρχές του σύμπαντος μέχρι σήμερα. Όσο κι αν θέλουν κάποιοι να την απαξιώσουν, θα λειτουργεί και θα εξάγει χρήσιμα συμπεράσματα για τον κόσμο μας, όπως άλλωστε κάνει εδώ και χιλιάδες χρόνια…
