Συνηθισμένες παρανοήσεις για την αθεΐα

Τετάρτη, 3 Φεβρουαρίου 2010 5 Σχόλια

Μου έχει τύχει αρκετές φορές – και στο διαδίκτυο και στον έξω κόσμο –  να γνωρίσω κάποιον ο οποίος μόλις μάθει ότι είμαι άθεος σπεύδει να μου κολλήσει αυτόματα μια ταμπέλα, ανάλογα με το τι πιστεύει ο ίδιος για τους άθεους. Θέλω με αυτό το άρθρο να ξεκαθαρίσω ότι επειδή κάποιοι άνθρωποι έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό – την αθεΐα – δεν σημαίνει ότι μοιράζονται και άλλα γνωρίσματα ή ιδεολογίες. Οι άθεοι μπορούν κάλλιστα να διαφέρουν (ακόμα και να διαφωνούν) μεταξύ τους ως προς πολλά ζητήματα: κοινωνικά, πολιτικά, τον τρόπο με τον οποίο κατέληξαν στην αθεΐα κ.ά.

Ας ξεκινήσουμε με την συχνότερη παρανόηση που συμβαίνει στην Ελλάδα: «Άθεος; Άρα είσαι κομμουνιστής!» Λυπάμαι που θα σας απογοητεύσω, αλλά δεν είναι όλοι οι άθεοι κομμουνιστές. Ο κομμουνισμός είναι μια πολιτικοοικονομική θεωρία που στην βάση της δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την αθεΐα. Κάποια κομμουνιστικά καθεστώτα εναντιώθηκαν ιδιαιτέρως στη θρησκεία και στον κλήρο και επέβαλαν στους πολίτες τους ένα είδος «κρατικής αθεΐας», αλλά αυτό σίγουρα δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί ένας άθεος κομμουνιστής (ή να τραβήξει ακόμα παραπέρα όπως κάνουν διάφοροι χριστιανοί απολογητές και να θεωρηθεί ότι ο άθεος υποστηρίζει και συμμερίζεται οτιδήποτε έχουν κάνει τα συγκεκριμένα καθεστώτα).

«Καλά, όχι κομμουνιστής,  αλλά τουλάχιστον αριστερός είσαι, ε; » Κι εδώ λάθος. Η αθεΐα δεν συνδέεται με καμία πολιτική ή κοινωνική κίνηση. Υπάρχουν άθεοι αριστεροί και δεξιοί (και ακροαριστεροί και ακροδεξιοί), άθεοι ρατσιστές, άθεοι φιλελεύθεροι, άθεοι ουμανιστές, άθεοι περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένοι, και άθεοι εντελώς ουδέτεροι… Το πώς κατέληξε ένας άνθρωπος στην αθεΐα ένα καθαρά προσωπικό ζήτημα, όπως και το ποιο κόμμα θα ψηφίσει, το ποια ποδοσφαιρική ομάδα θα υποστηρίξει και το τι μουσική ακούει. Δεν είναι απαραίτητο οι αποφάσεις αυτές να συνδέονται μεταξύ τους.

«Άθεος; Μήπως είσαι φανατικός με τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό και τη φιλοσοφία;» Άλλη μια συνηθισμένη παρανόηση που γίνεται εις βάρος των άθεων. Έχει την βάση της κατά κύριο λόγο στο γεγονός ότι αρκετοί άθεοι μελετούν και ασπάζονται τις διδαχές των Επικούρειων φιλοσόφων.  Όπως όμως συμβαίνει και με τις πολιτικές πεποιθήσεις, υπάρχουν άθεοι με προτίμηση σε διαφορετικές φιλοσοφικές σχολές και φυσικά άθεοι που δεν ασχολούνται καθόλου με την φιλοσοφία…

«Άθεος; Εννοείς σατανιστής/παγανιστής/δωδεκαθεϊστής/εβραίος;» Όχι, εννοώ αυτό ακριβώς που λέω: Άθεος! Υπάρχει μια μερίδα κόσμου (κυρίως κολλημένοι πιστοί) οι οποίοι δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν πως είναι δυνατόν κάποιος να μην πιστεύει πουθενά. Όταν λέω ότι είμαι άθεος, δεν σημαίνει αποκλειστικά και μόνο ότι δεν πιστεύω στον χριστιανικό θεό αλλά ότι δεν πιστεύω σε κανένα θεό· ούτε στον Δία, ούτε στον Αλλάχ, ούτε στην Μητέρα Φύση. Σε κανένα θεό ή ανώτερη δύναμη, τελεία και παύλα!

Και τελειώνουμε με μια κατηγορία που προσάπτουν οι πιστοί στους άθεους: «Αφού δεν πιστεύεις σε Θεό, τι σε εμποδίζει να σκοτώνεις/κλέβεις/βιάζεις (και γενικά να είσαι ανήθικος);» Συγγνώμη; Μόνο εγώ το θεωρώ εντελώς παράλογο; Η ηθική δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τη θρησκεία, απλά οι θρησκείες την έχουν οικειοποιηθεί. Ηθικοί κανόνες υπήρχαν ανέκαθεν, πηγάζουν από ανθρώπινα ένστικτα και αισθήματα (π.χ. αλληλεγγύη, οίκτος) καθώς και από τις συμβάσεις που συνάπτονται όταν δημιουργείται μια κοινωνία (συμβίωση πολλών ατόμων μαζί) είτε αυτές είναι επίσημα κατοχυρωμένες (π.χ. νόμοι) είτε όχι (π.χ. έθιμα). Αν κάποιος πιστεύει αληθινά την παραπάνω πρόταση, τότε αυτός έχει το πραγματικό πρόβλημα, αφού δεν είναι  «εγγενώς» ηθικός αλλά μόνο και μόνο επειδή φοβάται την θεϊκή τιμωρία (οπότε είναι και υποκριτής απέναντι στο θεό του).

Γι’ αυτό σας παρακαλώ, όταν κάποιος έρθει και σας πει ότι είναι άθεος, μην βιαστείτε να τον τσουβαλιάσετε σε κάποια κατηγορία, μην βιαστείτε να βγάλετε συμπεράσματα για άλλες απόψεις του ατόμου αυτού πέρα από τις θρησκευτικές. Μπορεί να έχετε περισσότερα κοινά μαζί του απ’ όσο φαντάζεστε…

Ετικέτες: ,

Η Επιστήμη ΔΕΝ είναι Θρησκεία

Τρίτη, 8 Δεκέμβριος 2009 23 Σχόλια

Έχω την εντύπωση ότι το μεγαλύτερο ποσοστό άθεων κατέληξαν στην αθεΐα με την ίδια συλλογιστική διαδικασία: Αφενός συνειδητοποίησαν ότι οι ιερές γραφές των θρησκειών βρίθουν παραλογισμών και αφετέρου διαπίστωσαν ότι η επιστήμη εξηγεί τον κόσμο με επαρκώς λογικό τρόπο χωρίς την ανάγκη για ύπαρξη θεού. Γι’ αυτό βλέπω τους περισσότερους άθεους να δηλώνουν ταυτόχρονα και ορθολογιστές, τηρώντας μια σκεπτικιστική στάση προς οτιδήποτε άλλο (εκτός των θρησκειών) «εξηγείται» με τη χρήση μη επιστημονικών δεδομένων και τεχνικών (π.χ. ομοιοπαθητική, αστρολογία, τηλεκίνηση, φαντάσματα, κλπ).

Παράλληλα, διαπιστώνω μια επίθεση προς την επιστήμη και την επιστημονική διαδικασία όχι μόνο από θεϊστές (που θα περίμενε κανείς) αλλά και από άθεους. Οι ορθολογιστές κατηγορούνται για «επιστημοκρατία», στενομυαλιά και τυφλή πίστη ενώ και η ίδια η επιστήμη απαξιώνεται ως δογματική, ελιτιστική και κατευθυνόμενη από συμφέροντα. Ας δούμε όμως τι πραγματικά ισχύει και πόσο μακριά είναι η επιστήμη από τη θρησκεία…

  1. Η επιστήμη ΔΕΝ βασίζεται σε τυφλή πίστη. Βασίζεται σε τεράστιο όγκο δεδομένων που έχουν αποκτηθεί από πειραματικές διαδικασίες, οι οποίες επαναλαμβάνονται συνεχώς και από διαφορετικές ομάδες ανθρώπων. Για τον λόγο αυτό όταν ένας επιστήμονας λέει «Η Χ θεωρία ισχύει» δεν εννοεί ότι «Η Χ θεωρία ισχύει 100%, θα ισχύει στον αιώνα τον άπαντα και όποιος υποστηρίξει κάτι αντίθετο δεν είναι σωστός επιστήμονας», αλλά ότι «Η Χ θεωρία είναι ο καλύτερος μέχρι στιγμής τρόπος να ερμηνευτούν τα δεδομένα μας και δεν έχει διαψευστεί ως τώρα από το αποτέλεσμα κάποιου πειράματος.»
  2. Η επιστήμη ΔΕΝ είναι δογματική. Αν τυχόν υπάρξει ένα πείραμα τα αποτελέσματα του οποίου δεν συμφωνούν με μια συγκεκριμένη θεωρία, τόσο το χειρότερο για την θεωρία. Θα βρεθεί μια νέα η οποία θα εξηγεί με λογικό τρόπο και το αποτέλεσμα του εν λόγω πειράματος. Αυτό έχει γίνει άπειρες φορές στην ιστορία της επιστήμης και μάλιστα σχεδόν σε όλα τα επιστημονικά πεδία (βλέπε τα προβλήματα της θεωρίας του Νεύτωνα σε υποατομικό επίπεδο, αλλά και τη θεωρία του Έβανς ότι η Γραμμική Β’ αντιστοιχούσε σε κάποια χαμένη μινωική γλώσσα).
  3. Η επιστήμη ΔΕΝ είναι ελιτιστική. Δεν απευθύνεται σε λίγους, αλλά σε όλους. Ο καθένας  μπορεί να αποκτήσει τις κατάλληλες γνώσεις, να κάνει έρευνα και να εκθέσει τα αποτελέσματά του στην επιστημονική κοινότητα και στο κοινό. Αν η μέθοδος που ακολούθησε είναι σωστή και τα αποτελέσματα επαληθευτούν από ανεξάρτητα πειράματα, τότε η ανακάλυψή του θα τύχει καθολικής αναγνώρισης.
  4. Η επιστήμη ΔΕΝ εμπεριέχει καμία απολύτως ηθική. Τα πορίσματα και οι ανακαλύψεις της επιστήμης απλώς υπάρχουν. Δεν είναι από μόνα τους «καλά» ή «κακά». Τα αποτελέσματα  που προκύπτουν μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όλους και για οποιονδήποτε σκοπό. Οι τεχνολογίες που εξελίχθηκαν π.χ. από  τη διάσπαση του ατόμου έχουν χρησιμοποιηθεί στην ιατρική με ευεργετικά αποτελέσματα, αλλά και στην δημιουργία υπερόπλων ικανών να καταστρέψουν τον πλανήτη μας
  5. Η επιστήμη ΔΕΝ εξαρτάται από τα κίνητρα του επιστήμονα. Δεν έχει σημασία αν κάποιος ξεκίνησε την έρευνά του για να γίνει πλούσιος, για να βρει γκόμενα ή για να μπει στο μάτι του αντίπαλου επιστήμονα. Όπως επίσης δεν έχει σημασία αν αυτό που ξεκίνησε να αποδείξει είναι εντελώς διαφορετικό από αυτό στο οποίο τελικά κατέληξε. Αρκεί η διαδικασία να είναι επαρκώς τεκμηριωμένη και τα αποτελέσματά της επαληθεύσιμα μέσω πειραμάτων, ώστε η έρευνα να θεωρηθεί επιτυχημένη.

Για όλους αυτούς τους λόγους, θεωρώ ότι η επιστημονική διαδικασία (παρατήρηση – πείραμα – συμπεράσματα – επαλήθευση – αποδοχή) είναι ο πλέον αντικειμενικός και αμερόληπτος τρόπος για την εξήγηση όλων των φαινομένων που συμβαίνουν γύρω μας, από τις απαρχές του σύμπαντος μέχρι σήμερα. Όσο κι αν θέλουν κάποιοι να την απαξιώσουν, θα λειτουργεί και θα εξάγει χρήσιμα συμπεράσματα για τον κόσμο μας, όπως άλλωστε κάνει εδώ και χιλιάδες χρόνια…

Ετικέτες: ,