Αρχείο

Posts Tagged ‘αθεΐα’

Περί θεού

Τρίτη, 5 Οκτώβριος 2010 5 Σχόλια

Το παρακάτω είναι ένα άρθρο που απέστειλε ο Σπύρος Κιτσινέλης στη συντακτική ομάδα του blog.atheia.gr.


Ίσως το πιο σημαντικό θέμα που έχει ποτέ απασχολήσει το συλλογικό μυαλό της ανθρωπότητας είναι το θέμα της ύπαρξης ενός θεού. Ασφαλώς δεν πιστεύω ότι είμαι σε θέση να απαντήσω μια τέτοια ερώτηση (κάτι που θα κάνει ορισμένους ανθρώπους να με αποκαλέσουν αγνωστικιστή) αλλά αν ΕΠΡΕΠΕ να πάρω θέση και να διαλέξω μόνο μεταξύ των επιλογών της ύπαρξης και της μη ύπαρξης, τότε θα έπαιρνα το μέρος των μη πιστών ή αθεϊστών αν θέλετε για κανένα άλλο λόγο εκτός από το ότι η έννοια ενός παντοδύναμου θεού που μας δημιούργησε με ένα ευφυή σχεδιασμό και μας κοιτά από ψηλά είναι εναντία στη λογική και ένστικτο μου. Πάντως σίγουρα δεν ανήκω σε καμία οργανωμένη ανθρώπινη θρησκεία ή ανθρώπινο σχέδιο λατρείας του υπερφυσικού.

Μα αν όμως είμαι ανίκανος να δώσω ή να ξέρω μια απάντηση στο σημαντικότατο αυτό ερώτημα τότε το στοίχημα του Πασκάλ θα πρέπει να με σπρώξει προς την πλευρά των πιστών. Ο Πασκάλ ήταν πρόθυμος να αναγνωρίσει την πιθανότητα ότι ο θεός ίσως να μην υπάρχει, αλλά υποστήριξε ότι ένα λογικό άτομο πρέπει να πιστεύει στο θεό. Το επιχείρημα του ήταν η πιθανολογία της προσδοκίας, η οποία είναι η μακροπρόθεσμη μέση αξία ενός στοιχήματος. Αν βάλετε στοίχημα ότι ο Θεός υπάρχει και το κερδίσετε τότε θα έχετε αιώνια μετά θάνατον ζωή. Έτσι ακόμα και αν η πιθανότητα ότι ο θεός υπάρχει είναι μικρή, το μέσο κέρδος αυτού του στοιχήματος επισκιάζει το κέρδος που θα είχατε αν ο θεός δεν υπήρχε και είχατε στοιχηματίσει σε αυτό. Γιατί τότε ως λογικό άτομο αν έπρεπε να παίξω αυτό το στοίχημα θα υποστήριζα την πλευρά των άπιστων; Ο λόγος είναι ότι, κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχει πραγματικό επιχείρημα, δεν υπάρχουν πραγματικά δύο πλευρές και επομένως δεν τίθεται θέμα συνηθισμένου στοιχήματος.

Επιτρέψτε μου να γίνω σαφέστερος εξηγώντας γιατί τέτοια θέματα είναι προβληματικά και τελικά οδηγούν στη υιοθέτηση της πλευράς της ανυπαρξίας ενός θεού.

Για να υπάρχει κάτι (έστω και στη σκέψη των ανθρώπων) θα πρέπει να είμαστε σε θέση να το προσδιορίσουμε. Πώς ορίζουμε τον θεό; Δεν υπάρχει ομόφωνα αποδεκτός ορισμός του θεού ακόμη και μεταξύ ατόμων του ιδίου οργανωμένου συστήματος πεποιθήσεων. Έτσι υπάρχει δυσκολία ακόμα και στο να ξεκινήσει μια τέτοια συζήτηση. Επίσης πολλές θρησκείες και φιλοσοφίες συχνά αντικρούουν η μια την άλλη. Ως εκ τούτου, πολλές, αν όχι όλες, πρέπει να μην ισχύουν. Για να μην αναφέρουμε το γεγονός ότι η ιστορία έχει εξαλείψει τις περισσότερες θρησκείες ή έννοιες του θεού και θα μπορούσε να είναι απλώς θέμα χρόνου μέχρι να εγκαταλειφτούν και οι τωρινές ιδέες. Αλλά το σημαντικό σημείο εδώ είναι κάτι άλλο. Αν κάποιος μπορούσε να καθορίσει κάτι ως θεό τότε πέφτει αμέσως σε μια αντίφαση αφού ένας παντοδύναμος και παντογνώστης θεός δεν μπορεί να προσδιορισθεί. Μια τέτοια έννοια ενός θεού δεν μπορεί να συζητηθεί ή να καθοριστεί. Αυτό μας οδηγεί στις δυνατότητες ότι θεός δεν υπάρχει Ή ότι κανείς δεν θα μπορούσε να εφεύρει ένα αληθινό θεό. Οποιαδήποτε άλλη περίπτωση σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα είναι απλώς ένα υπερτιμημένο και υπερεκτιμημένο κατασκεύασμα.

Όσον αφορά την αλήθεια μιας τέτοιας θέσης ότι θεός υπάρχει, τότε πρέπει να ορίσουμε την αλήθεια ή γνώση. Είναι η γνώση και η αλήθεια η επιστημονική γνώση και αλήθεια ή απλώς θέμα πίστης (και τα δύο είναι σε κάποιο βαθμό υποκειμενικά); Αν η αλήθεια και η γνώση παίρνει την επιστημονική οδό της εμπειρίας και λογικής (αναγόμενη γνώση από αξιώματα) τότε θα αντιμετωπίσουμε τα εξής παράδοξα. Η ληφθείσα γνώση και αλήθεια προέρχονται από το φυσικό μας κόσμο τον οποίο μετρούμε και παρατηρούμε οπότε η υπερφυσική ουσία του θεού παύει να υφίσταται. Αν κάποιος ισχυρίζεται ότι το υπερφυσικό υφίσταται και μπορούμε να το φτάσουμε μόνο μέσα από το μυαλό τότε πάλι κάνουμε αναγωγή γνώσης και άρα χρήση της λογικής. Αλλά η λογική για την παραγωγή αξιόπιστης γνώσης πρέπει να ξεκινά από στέρεα αξιώματα ή προϋποθέσεις οι οποίες εδώ δεν υπάρχουν. Το να χρησιμοποιήσουμε κάτι ως αξίωμα για να αποδείξουμε μέσω της λογικής ότι ο θεός δημιούργησε κάτι ή ότι ο θεός είναι κάτι είναι μια αυτοαναφερόμενη πρόταση (ταυτολογία) και συνεπώς, ένα παράδοξο. Για να αποφευχθεί αυτό το παράδοξο μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι ο θεός είναι διττός (φυσικός και υπερφυσικός), καθώς μόνο ένας θεός θα μπορούσε να είναι τα πάντα. Σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει τρόπος να εξετάσουμε ή να γνωρίζουμε το υπερφυσικό ενώ το φυσικό ούτε έχει αποδειχτεί ούτε ταιριάζει με την εικόνα ενός θεού, οπότε και πάλι οι πιθανότητες είναι εναντίον.

Από την άλλη πλευρά αν κάποιος απορρίπτει τον ορισμό της αλήθειας και της γνώσης, μέσω της λογικής ή / και της επιστημολογικής οδού τότε θα έχει προχωρήσει σε ένα βαθύτερο επίπεδο υποκειμενικότητας οπότε πάλι δεν τίθεται θέμα συζήτησης και επιχειρηματολογίας. Η έννοια της πίστης, σε αντίθεση με τη γνώση και την αλήθεια που περιγράφονται παραπάνω δεν είναι (ξανά) παρά μία προσωπική ιδέα περί αλήθειας και έχει δύο πιθανές προελεύσεις. Μια από αυτές είναι συνδεδεμένη με τη φυσική πραγματικότητα (τότε επιστρέφουμε στο φυσικό και επομένως επιστημολογικό) οπότε συγκρούεται με τη λογική ή συνδέεται μόνο με το υπερφυσικό κατασκεύασμα άρα για άλλη μια φορά δεν υπάρχουν επιχειρήματα.

Και ως ένα ορθολογικό άτομο (που θεωρώ τον εαυτό μου), θα στοιχημάτιζα μόνο υπέρ της πλευράς που βλέπω. Για να αντιστρέψω το στοίχημα του Πασκάλ θα ήθελα να δηλώσω ότι κάθε λογικό άτομο πρέπει να βάζει στοίχημα υπέρ εκείνης της πλευράς που εμφανίζεται στο γήπεδο, ανεξάρτητα από το πόσο καλά περιγράφεται ή φανταζόμαστε την άλλη πλευρά που ποτέ όμως δεν εμφανίστηκε.

Μετά από μια πολύ σύντομη έρευνα για να βρω και άλλα παραδείγματα επιχειρημάτων κατά της ύπαρξης του Θεού ή, τουλάχιστον κατά την ύπαρξη τέτοιων θεμάτων ανακάλυψα μερικά που είναι γνωστά και διαδεδομένα μεταξύ των ανθρώπων.

1) Ένας παντογνώστης και παντοδύναμος θεός και δεν θα είχε κανένα λόγο να ενεργήσει με οποιοδήποτε τρόπο, ειδικά με τη δημιουργία του σύμπαντος, διότι δεν θα έχει ανάγκες, θέλω ή επιθυμίες δεδομένου ότι αυτές οι έννοιες είναι πολύ υποκειμενικά ανθρώπινες. Καθώς το σύμπαν υπάρχει, υπάρχει μια αντίφαση, και ως εκ τούτου, ένας παντοδύναμος Θεός δεν μπορεί να υπάρχει.

2) Αν ο Θεός ξέρει ήδη το μέλλον (αλλιώς δε θα ήταν παντογνώστης), τότε η ανθρωπότητα είναι γραπτό να συμφωνεί με τη γνώση αυτή και δεν είναι πραγματικά ελεύθερη ώστε να αποκλίνει από αυτήν. Ως εκ τούτου η ελεύθερη βούληση έρχεται σε αντίθεση με ένα παντογνώστη θεό. Ένα άλλο επιχείρημα αμφισβητεί την ύπαρξη ενός παντογνώστη θεού με ελεύθερη βούληση χρησιμοποιώντας το παράδοξο που μας λέει ότι η βούληση του ίδιου του Θεού είναι υποχρεωμένη να ακολουθήσει το οτιδήποτε ο θεός γνωρίζει ήδη για οτιδήποτε θα κάνει στο αιώνιο μέλλον.

3) Το πιο γνωστό και διαδεδομένο μεταξύ των ανθρώπων επιχείρημα κατά της ύπαρξης ενός παντοδύναμου θεού είναι το περίφημο παράδοξο του βράχου το οποίο λέει το εξής: Μπορεί ο θεός να δημιουργήσει ένα βράχο τόσο βαρύ που ο ίδιος δεν θα μπορεί να σηκώσει; Εάν δεν μπορεί τότε δεν είναι παντοδύναμος όπως θα πρέπει και αν μπορεί, τότε και πάλι δεν είναι παντοδύναμος αφού δεν θα είναι σε θέση να τον σηκώσει.

    Οι θέσεις των θεϊστών δεν παρουσιάζουν μόνο όλα τα προαναφερθέντα παράδοξα αλλά (και αυτό είναι το κεντρικό μου σημείο) δεν μπορούν καν να θεωρηθούν θέσεις. Όσο και αν θεωρώ διασκεδαστικά τα παράδοξα που απέδωσε η σύντομη έρευνα μου, νομίζω ότι δεν τα έχουμε καθόλου ανάγκη πραγματικά.

    Η θέση μου είναι ότι αυτή η μεγάλη συζήτηση δεν έχει καμία βάση και το βάρος ακόμα και της δημιουργίας συζήτησης με νόημα βρίσκεται στους ώμους των θεϊστών και πιστών. Πολύ αμφιβάλλω ότι θα μπορέσουν ποτέ να έχουν πραγματικά στέρεες θέσεις αλλά αν κάτι τέτοιο γίνει τότε τουλάχιστον στα μάτια και το μυαλό των αθεϊστών, πάλι δεν θα χρειάζονται επιχειρήματα και συζητήσεις, αφού η απάντηση θα είναι ήδη εκεί, εμφανής και όχι με αντιθέσεις και παράδοξα.

    Advertisements
    Ετικέτες: ,

    Ίδρυση Ένωσης Άθεων

    Δευτέρα, 9 Αύγουστος 2010 Σχολιάστε

    Τον Μάιο του 2010 ορισμένοι από τους συντελεστές του blog και του forum «Αθεΐα», προχώρησαν στην ίδρυση της Ένωσης Άθεων, μιας ένωσης προσώπων που έχει σκοπό την προώθηση της εκκοσμίκευσης της πολιτείας, της θρησκευτικής ελευθερίας, του ανθρωπισμού, του σκεπτικισμού, του ορθολογισμού, της κριτικής σκέψης και της αθεϊστικής οπτικής. Η ύπαρξη ενός φορέα με νομική υπόσταση μας επιτρέπει να επιδιώξουμε καλύτερα τους σκοπούς μας και να διεκδικήσουμε τα δικαιώματά μας ως πολίτες.

    Σήμερα 5-8-2010 τέθηκε σε λειτουργία η ιστοσελίδα της Ένωσης Άθεων στη διεύθυνση http://www.atheia.gr

    Εκεί θα βρείτε αναρτημένο το καταστατικό και φόρμες εγγραφής για όποιον επιθυμεί να γίνει μέλος, καθώς και τα στοιχεία επικοινωνίας της Ένωσης. Η σελίδα θα εμπλουτίζεται σταδιακά με πληροφορίες για τις δράσεις της Ένωσης και άλλο σχετικό υλικό.

    Ετικέτες: ,

    Συνηθισμένες παρανοήσεις για την αθεΐα

    Τετάρτη, 3 Φεβρουαρίου 2010 5 Σχόλια

    Μου έχει τύχει αρκετές φορές – και στο διαδίκτυο και στον έξω κόσμο –  να γνωρίσω κάποιον ο οποίος μόλις μάθει ότι είμαι άθεος σπεύδει να μου κολλήσει αυτόματα μια ταμπέλα, ανάλογα με το τι πιστεύει ο ίδιος για τους άθεους. Θέλω με αυτό το άρθρο να ξεκαθαρίσω ότι επειδή κάποιοι άνθρωποι έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό – την αθεΐα – δεν σημαίνει ότι μοιράζονται και άλλα γνωρίσματα ή ιδεολογίες. Οι άθεοι μπορούν κάλλιστα να διαφέρουν (ακόμα και να διαφωνούν) μεταξύ τους ως προς πολλά ζητήματα: κοινωνικά, πολιτικά, τον τρόπο με τον οποίο κατέληξαν στην αθεΐα κ.ά.

    Ας ξεκινήσουμε με την συχνότερη παρανόηση που συμβαίνει στην Ελλάδα: «Άθεος; Άρα είσαι κομμουνιστής!» Λυπάμαι που θα σας απογοητεύσω, αλλά δεν είναι όλοι οι άθεοι κομμουνιστές. Ο κομμουνισμός είναι μια πολιτικοοικονομική θεωρία που στην βάση της δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την αθεΐα. Κάποια κομμουνιστικά καθεστώτα εναντιώθηκαν ιδιαιτέρως στη θρησκεία και στον κλήρο και επέβαλαν στους πολίτες τους ένα είδος «κρατικής αθεΐας», αλλά αυτό σίγουρα δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί ένας άθεος κομμουνιστής (ή να τραβήξει ακόμα παραπέρα όπως κάνουν διάφοροι χριστιανοί απολογητές και να θεωρηθεί ότι ο άθεος υποστηρίζει και συμμερίζεται οτιδήποτε έχουν κάνει τα συγκεκριμένα καθεστώτα).

    «Καλά, όχι κομμουνιστής,  αλλά τουλάχιστον αριστερός είσαι, ε; » Κι εδώ λάθος. Η αθεΐα δεν συνδέεται με καμία πολιτική ή κοινωνική κίνηση. Υπάρχουν άθεοι αριστεροί και δεξιοί (και ακροαριστεροί και ακροδεξιοί), άθεοι ρατσιστές, άθεοι φιλελεύθεροι, άθεοι ουμανιστές, άθεοι περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένοι, και άθεοι εντελώς ουδέτεροι… Το πώς κατέληξε ένας άνθρωπος στην αθεΐα ένα καθαρά προσωπικό ζήτημα, όπως και το ποιο κόμμα θα ψηφίσει, το ποια ποδοσφαιρική ομάδα θα υποστηρίξει και το τι μουσική ακούει. Δεν είναι απαραίτητο οι αποφάσεις αυτές να συνδέονται μεταξύ τους.

    «Άθεος; Μήπως είσαι φανατικός με τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό και τη φιλοσοφία;» Άλλη μια συνηθισμένη παρανόηση που γίνεται εις βάρος των άθεων. Έχει την βάση της κατά κύριο λόγο στο γεγονός ότι αρκετοί άθεοι μελετούν και ασπάζονται τις διδαχές των Επικούρειων φιλοσόφων.  Όπως όμως συμβαίνει και με τις πολιτικές πεποιθήσεις, υπάρχουν άθεοι με προτίμηση σε διαφορετικές φιλοσοφικές σχολές και φυσικά άθεοι που δεν ασχολούνται καθόλου με την φιλοσοφία…

    «Άθεος; Εννοείς σατανιστής/παγανιστής/δωδεκαθεϊστής/εβραίος;» Όχι, εννοώ αυτό ακριβώς που λέω: Άθεος! Υπάρχει μια μερίδα κόσμου (κυρίως κολλημένοι πιστοί) οι οποίοι δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν πως είναι δυνατόν κάποιος να μην πιστεύει πουθενά. Όταν λέω ότι είμαι άθεος, δεν σημαίνει αποκλειστικά και μόνο ότι δεν πιστεύω στον χριστιανικό θεό αλλά ότι δεν πιστεύω σε κανένα θεό· ούτε στον Δία, ούτε στον Αλλάχ, ούτε στην Μητέρα Φύση. Σε κανένα θεό ή ανώτερη δύναμη, τελεία και παύλα!

    Και τελειώνουμε με μια κατηγορία που προσάπτουν οι πιστοί στους άθεους: «Αφού δεν πιστεύεις σε Θεό, τι σε εμποδίζει να σκοτώνεις/κλέβεις/βιάζεις (και γενικά να είσαι ανήθικος);» Συγγνώμη; Μόνο εγώ το θεωρώ εντελώς παράλογο; Η ηθική δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τη θρησκεία, απλά οι θρησκείες την έχουν οικειοποιηθεί. Ηθικοί κανόνες υπήρχαν ανέκαθεν, πηγάζουν από ανθρώπινα ένστικτα και αισθήματα (π.χ. αλληλεγγύη, οίκτος) καθώς και από τις συμβάσεις που συνάπτονται όταν δημιουργείται μια κοινωνία (συμβίωση πολλών ατόμων μαζί) είτε αυτές είναι επίσημα κατοχυρωμένες (π.χ. νόμοι) είτε όχι (π.χ. έθιμα). Αν κάποιος πιστεύει αληθινά την παραπάνω πρόταση, τότε αυτός έχει το πραγματικό πρόβλημα, αφού δεν είναι  «εγγενώς» ηθικός αλλά μόνο και μόνο επειδή φοβάται την θεϊκή τιμωρία (οπότε είναι και υποκριτής απέναντι στο θεό του).

    Γι’ αυτό σας παρακαλώ, όταν κάποιος έρθει και σας πει ότι είναι άθεος, μην βιαστείτε να τον τσουβαλιάσετε σε κάποια κατηγορία, μην βιαστείτε να βγάλετε συμπεράσματα για άλλες απόψεις του ατόμου αυτού πέρα από τις θρησκευτικές. Μπορεί να έχετε περισσότερα κοινά μαζί του απ’ όσο φαντάζεστε…

    Ετικέτες: ,